Barrel aged bier: welk vat geeft welke smaak, en 12 aanraders

Barrel aged bier is bier dat maanden tot jaren heeft gerijpt op een houten vat waar eerst een andere drank in zat: bourbon, whisky, rum, port, sherry of rode wijn. Het bier neemt iets mee van het hout en iets van die vorige drank. Hieronder lees ik wat barrel aged precies is, welk vat welke smaak geeft, welke bierstijlen er beter van worden, welke twaalf barrel aged bieren ik je aanraad en hoe je ze schenkt en bewaart.

Wat is barrel aged bier?

Barrel aged betekent letterlijk “op het vat gerijpt”. De brouwer brouwt eerst een bier, meestal een zwaar bier zoals een imperial stout, een barleywine of een quadrupel, en legt dat daarna maanden tot soms jaren op een houten vat. Dat vat heeft al een leven achter de rug: er zat bourbon, whisky, rum, port, sherry of wijn in. In het hout zit nog een deel van die drank, en dat geeft het vat aan het bier mee.

Er gebeuren drie dingen tegelijk. Het bier trekt smaak uit het hout zelf: vanille, kokos, toast en tannine. Het trekt smaak uit de vorige drank: de zoetheid van rum, de rook van een Islay-whisky, het rode fruit van port. En het hout ademt: door de duigen komt heel langzaam wat zuurstof bij het bier, en er verdampt ook wat, het deel dat brouwers en stokers de angel’s share noemen. Daardoor wordt het bier ronder en zachter, en de alcohol vaak nog wat hoger.

Dat er zoveel bourbonvaten in de bierwereld rondgaan, heeft een wettelijke reden. Bourbon moet volgens de Amerikaanse wet rijpen in nieuwe, van binnen verkoolde eikenhouten vaten. Na één keer gebruik zijn die vaten dus vrij: een deel gaat naar Schotland, waar whisky vaak op oude bourbonvaten rijpt, en een deel naar brouwers. Goose Island in Chicago zette het genre op de kaart: hun Bourbon County Stout stond in 1995 op het Great American Beer Festival, paste daar in geen enkele categorie en kreeg een eervolle vermelding. Inmiddels staat er op elke bierlijst wel een barrel aged bier.

Let op de woorden op het etiket. Barrel aged of B.A. betekent dat het bier echt op een vat heeft gelegen. Oak aged zegt alleen dat er eikenhout bij kwam kijken; dat kan een vat zijn, maar ook houtsnippers of houtblokjes in een tank. En bij infused is er vaak iets aan het bier toegevoegd, zoals houtextract of een scheut van de drank zelf. Wil je weten wat je koopt, lees dan de beschrijving van de brouwer.

Dit artikel gaat over vaten van andere dranken. Er bestaat ook een heel andere houttraditie: de grote eikenhouten foeders waarin wilde bieren maanden tot jaren rijpen. Daar gaat het niet om de vorige drank maar om de gisten en bacteriën die in het hout wonen. Lees daarover bij geuze en lambiek en bij Vlaams roodbruin. Wie meer wil weten over hoe gist bier vormt, leest het verschil tussen bovengistend en ondergistend.

Welk vat geeft welke smaak?

Het vat bepaalt meer dan je denkt. Hetzelfde bier smaakt op een bourbonvat totaal anders dan op een portvat. Dit is wat je grofweg kunt verwachten:

Vat	Wat het bier ervan krijgt	Past vooral bij
Bourbon	Vanille, kokos, karamel, toast van het verkoolde hout	Imperial stout, barleywine
Schotse whisky (Speyside, Highland)	Honing, gedroogd fruit, een zachte houtigheid	Stout, porter, barleywine
Islay-whisky	Rook, turf, jodium, zilt	Imperial stout, voor wie van rook houdt
Rum	Melasse, bruine suiker, banaan, tropische zoetheid	Quadrupel, imperial stout
Cognac en calvados	Druif of appel, peer, een elegante warmte	Barleywine, quadrupel, tripel
Port	Pruim, kers, rood fruit, chocolade	Baltic porter, imperial stout
Sherry	Rozijn, vijg, noot (vooral Pedro Ximénez en oloroso)	Imperial stout, quadrupel
Rode wijn	Tannine, rode bes, een droge afdronk	Quadrupel, wilde bieren

Twee dingen maken het verschil binnen één soort vat. Hoe vers het vat is: een vat dat net is leeggemaakt geeft veel meer van de drank af dan een vat dat al een paar keer bier heeft gehad. En hoe lang het bier erop ligt: een paar maanden geeft een accent, twee jaar geeft een bier dat soms meer naar het vat dan naar het bier smaakt. Brouwers versnijden daarom vaak verschillende vaten, of mengen het gerijpte bier met vers bier.

Welke bierstijlen worden beter van een vat?

Een vat werkt het best bij een bier dat sterk, zoet en vol is. Zo’n bier kan de houtsmaak en de smaak van de vorige drank dragen zonder eronder te verdwijnen, en heeft genoeg alcohol om lang te rijpen zonder te bederven.

• Imperial stout. De klassieker. Chocolade, koffie en geroosterde mout krijgen er vanille en kokos van een bourbonvat bij. Meer over de stijl lees je bij stout.
• Barleywine. Veel mout, veel alcohol en karamel: perfect voor bourbon, whisky en cognac. Lees verder bij barleywine.
• Quadrupel. Gedroogd fruit en kandijsuiker passen bij rum, port, sherry en rode wijn. Zie quadrupel.
• Baltic porter. Sterk en rond, en daardoor goed op port of whisky. Zie de soorten porter.
• Tripel. Een verrassende: een kort verblijf op bourbon geeft een blonde tripel vanille en karamel, zonder dat de frisheid verdwijnt. Allagash Curieux hieronder is daar het bekendste voorbeeld van.

Waar een vat niets toevoegt: bij bieren die het van frisheid moeten hebben. Een IPA of NEIPA moet je juist zo vers mogelijk drinken, want de hop verliest met elke week aroma. Een pils, witbier of weizen is te licht: het vat overstemt alles wat het bier zelf te zeggen heeft. De uitzondering zijn wilde en zure bieren op wijnvaten, maar dat is een eigen wereld.

De beste barrel aged bieren: mijn 12 aanraders

Dit zijn de barrel aged bieren die ik je aanraad, van de Amerikaanse pioniers tot Nederlandse en Belgische vaten. Ik heb ze gekozen op vat, zodat je per soort vat een goed voorbeeld hebt. De percentages komen van de brouwers zelf of van Untappd. Klik op de naam voor de pagina van het bier bij de brouwerij. Let op: veel barrel aged bieren komen in beperkte oplage uit, dus wat er dit jaar ligt, kan volgend jaar anders zijn.

Op welke temperatuur drink je barrel aged bier?

Niet koud. Ik gebruik de plus-2-regel: neem het alcoholpercentage, tel er 2 bij op, en je hebt ongeveer de schenktemperatuur in graden. Voor een barrel aged stout van 12 tot 14 procent kom je dan uit op 14 tot 16 graden, bijna kamertemperatuur. Een barrel aged tripel van 10 procent schenk je op 11 à 12 graden. Põhjala zelf raadt voor Evening Colours 12 tot 16 graden aan, dus dat klopt.

Waarom de regel werkt en hoe hij uitpakt voor andere bierstijlen, lees je bij op welke temperatuur drink je bier. Welk glas het beste werkt, staat bij tien bierglazen voor thuis.

Kun je barrel aged bier bewaren?

Ja, de meeste wel. Door de hoge alcohol en de volle smaak kan een barrel aged stout, barleywine of quadrupel jaren mee. De scherpe randjes van de alcohol slijten, het vat wordt zachter en er komen tonen van sherry, leer en gedroogd fruit bij. Bewaar de flessen staand, donker en koel, rond de 12 graden. Hoe lang welk bier goed blijft, lees je bij de houdbaarheid van bier. Wat ik doe: koop er twee, drink er één nu en één over een paar jaar. Dan proef je zelf wat de tijd doet.

Het werkt hetzelfde als bij een gewone barleywine of een zwaar kerstbier. Een uitzondering is een barrel aged bier met koffie of vanille erin: koffie verliest met de maanden aroma, dus die drink je liever binnen een jaar.

Waarom is barrel aged bier zo duur?

Een fles barrel aged bier kost al snel drie tot vijf keer zoveel als een gewoon speciaalbier. Dat heeft een paar redenen. Goede vaten zijn schaars en duur, zeker die van bekende distilleerderijen. Het bier ligt maanden tot jaren stil, en al die tijd neemt het ruimte in en levert het niets op. Er verdampt een deel, de angel’s share. En niet elk vat wordt goed: brouwers proeven elk vat apart en gooien soms een vat weg. Wat overblijft, is een kleine oplage.

Wil je er voordelig kennis mee maken, kijk dan bij de bier adventskalenders: er zijn kalenders die alleen uit barrel aged bieren bestaan, zodat je in één doos veel vaten naast elkaar proeft.

Wat eet je bij barrel aged bier?

Barrel aged bier is zelf al een dessert, dus het werkt het best bij iets dat even vol is. Een paar combinaties die ik je aanraad:

• Chocolade. Een bourbon barrel aged stout bij pure chocolade of brownies is de veiligste keuze die er is. Ook appeltaart werkt verrassend goed bij een imperial stout.
• Blauwe kaas. Stilton of roquefort bij een barleywine op whiskyvat: zout tegen zoet. Zie barleywine bij stilton, en voor meer kaascombinaties bier bij kaas.
• Stevige kaas en stoof. Een quadrupel op rum- of wijnvat past bij munster en bij stoofpot.
• Toetjes. Crème brûlée, tiramisu of vanille-ijs met een scheut barrel aged stout erover. Meer ideeën bij bier bij dessert.

Waarom zulke combinaties werken, lees je bij foodpairing.

Barrel aged bier proeven met een sommelier

Een barrel aged bier is het perfecte slot van een proeverij. Omdat het zo zwaar en vol is, hoort het aan het eind, na de lichtere bieren; waarom die volgorde van bieren zoveel uitmaakt, lees je daar. Op een bierproeverij van DeBiermeneer proef je 6 speciaalbieren met een sommelier aan tafel, bij jou thuis of op kantoor. Een paar ideeën:

• Met eten erbij. Bij elk bier een bijpassend hapje, met een bierproeverij met hapjes.
• Met collega’s. Een avond waar iedereen over blijft praten, met een offerte op bedrijfsnaam. Lees meer bij een bierproeverij voor bedrijven.
• Als cadeau. Geef een avond in plaats van een dure fles, met een cadeaubon voor een bierproeverij.

Hoe zo’n avond verloopt, lees je bij een bierproeverij aan huis met sommelier.

Veelgestelde vragen over barrel aged bier

Andere bierstijlen uitgelegd

Elke bierstijl heeft zijn eigen verhaal, geur en schenktemperatuur. Kies er een en lees verder.